Guía
Guía rápida de consulta del asturianu
Chuleta del asturianu esencial: artículos, plural y los verbos más usaos en presente. Pa tener a mano o imprentar.
Esta ye una chuleta de consulta del asturianu esencial: lo xusto pa tener a mano cuando escribes o fales. Nun sustitúi a les fiches de gramática completes —al final tienes enllaces pa fondiar—, pero resuelve les dudes más frecuentes d’un güeyu. Ta pensada pa imprentar y tener cerca.
Artículos determinaos
L’asturianu tien cinco formes, una más que’l castellanu: amás del masculín y el femenín, caltién un artículu neutru (lo) pa conceutos non contables y abstractos.
| Forma | Usu | Exemplu |
|---|---|---|
| el | masculín singular | el rapaz (el chaval) |
| la | femenín singular | la casa (la casa) |
| lo | neutru | lo importante (lo importante) |
| los | masculín plural | los llibros (los llibros) |
| les | femenín plural | les flores (les flores) |
Contraiciones
L’artículu fúndese con delles preposiciones. Les más frecuentes:
| Contraición | Equival a | Exemplu |
|---|---|---|
| al | a + el | Voi al mercáu (voi al mercáu) |
| del | de + el | La puerta del coche (la puerta del coche) |
| nel | en + el | Toi nel trabayu (toi nel trabayu) |
| na | en + la | Vivo na ciudá (vivo na ciudá) |
| nos | en + los | Nos montes hai nieve (nos montes hai ñeve) |
| nes | en + les | Nes fiestes hai gaites (nes fiestes hai gaites) |
El plural
La marca de plural depende del xéneru del nome:
- Masculín → -os: perru → perros (perru → perros). La -u del singular pasa a -os.
- Femenín → -es: la casa → les cases (la casa → les cases). Esti plural en -es —frente al castellanu -as— ye unu de los rasgos más reconocibles del asturianu.
Güeyu a la concordancia. El femenín en -es arrastra tola fras: artículu, nome y axetivu. Les cases grandes (les cases grandes), non «les cases grandas».
Verbos más usaos en presente
Los seis verbos que más vas a necesitar, en singular (1ª, 2ª y 3ª persona):
| Verbu | Significáu | yo | tu | elli/ella |
|---|---|---|---|---|
| ser | ser | soi | yes | ye |
| tar | tar | toi | tas | ta |
| tener | tener | tengo | tienes | tien |
| dir | dir | voi | vas | va |
| facer | facer | fago | faes | fai |
| falar | falar | falo | fales | fala |
Recuerda: l’asturianu usa tar (non «estar»), dir (non «ir») y facer (non «hacer»). La f- inicial llatina caltiénse: falar, facer.
Pa fondiar
Cada bloque d’esta chuleta tien la so ficha completa:
- L’artículu determináu n’asturianu — les cinco formes, el neutru y toles contraiciones.
- El plural regular n’asturianu — regles de formación y concordancia.
- El xéneru del nome n’asturianu — masculín, femenín y el neutru de materia.
